Lebesgue積分講義ノート

10.3. Fatouの補題🔗

Theorem10.3.1
uses 1used by 1L∃∀N

Fatouの補題. f_n\in M^+(X) (n\in\NN) とする.このとき

\int_X \liminf_{n\to\infty} f_n\,d\mu \le \liminf_{n\to\infty}\int_X f_n\,d\mu

が成り立つ.

Lean code for Theorem10.3.12 theorems
  • theoremdefined in NoteKsk/«10limits».lean
    complete
    theorem NoteKsk.Chapter10.fatou_lintegral.{u_1, u_2} {α : Type u_1}
      {ι : Type u_2} [MeasurableSpace α] {μ : MeasureTheory.Measure α}
      {f : ι  α  ENNReal} {l : Filter ι} [l.IsCountablyGenerated]
      (hf :  (i : ι), Measurable (f i)) :
      ∫⁻ (x : α), Filter.liminf (fun i  f i x) l μ 
        Filter.liminf (fun i  ∫⁻ (x : α), f i x μ) l
    theorem NoteKsk.Chapter10.fatou_lintegral.{u_1,
        u_2}
      {α : Type u_1} {ι : Type u_2}
      [MeasurableSpace α]
      {μ : MeasureTheory.Measure α}
      {f : ι  α  ENNReal} {l : Filter ι}
      [l.IsCountablyGenerated]
      (hf :  (i : ι), Measurable (f i)) :
      ∫⁻ (x : α),
          Filter.liminf (fun i  f i x) l μ 
        Filter.liminf
          (fun i  ∫⁻ (x : α), f i x μ) l
    Fatou's lemma for `ENNReal`-valued functions. 
  • theoremdefined in NoteKsk/«10limits».lean
    complete
    theorem NoteKsk.Chapter10.fatou_lintegral_atTop.{u_1} {α : Type u_1}
      [MeasurableSpace α] {μ : MeasureTheory.Measure α}
      {f :   α  ENNReal} (hf :  (n : ), Measurable (f n)) :
      ∫⁻ (x : α), Filter.liminf (fun n  f n x) Filter.atTop μ 
        Filter.liminf (fun n  ∫⁻ (x : α), f n x μ) Filter.atTop
    theorem NoteKsk.Chapter10.fatou_lintegral_atTop.{u_1}
      {α : Type u_1} [MeasurableSpace α]
      {μ : MeasureTheory.Measure α}
      {f :   α  ENNReal}
      (hf :  (n : ), Measurable (f n)) :
      ∫⁻ (x : α),
          Filter.liminf (fun n  f n x)
            Filter.atTop μ 
        Filter.liminf
          (fun n  ∫⁻ (x : α), f n x μ)
          Filter.atTop
    Sequential Fatou lemma. 
Proof for Theorem 10.3.1
uses 0

n に対して g_n:=\inf_{k\ge n}f_k とおく. すると g_n は非負可測で,g_1\le g_2\le \cdots かつ g_n \uparrow \liminf_{n\to\infty} f_n である. したがってTheorem 10.2.1より \int_X \liminf_{n\to\infty} f_n\,d\mu=\lim_{n\to\infty}\int_X g_n\,d\mu である. しかも各 n と各 k\ge n に対して g_n\le f_k だから Proposition 8.2.4より \int_X g_n\,d\mu\le \int_X f_k\,d\mu である. ゆえに \int_X g_n\,d\mu\le \inf_{k\ge n}\int_X f_k\,d\mu である. 両辺で n\to\infty とすると

\int_X \liminf_{n\to\infty} f_n\,d\mu \le \lim_{n\to\infty}\inf_{k\ge n}\int_X f_k\,d\mu =\liminf_{n\to\infty}\int_X f_n\,d\mu.

Remark. Theorem 10.3.1は, 「極限の積分は積分の極限以下とは限らないが, 少なくとも (liminf) については不等式が成り立つ」 という定理である. Theorem 10.4.1の証明でも重要な役割を果たす.

Remark (逆向きは一般には成り立たない). Fatouの補題の逆向きの不等式は,一般には成り立たない. 例えば X=(0,1) にLebesgue測度を入れ,f_n:=n1_{(0,1/n)} とおく. このとき各 x\in(0,1) について十分大きな n では x\notin(0,1/n) だから,f_n(x)\to0 であり,したがって \liminf_{n\to\infty}f_n=0 である. よって \int_X \liminf_{n\to\infty}f_n\,d\lambda=0 である. 一方で \int_X f_n\,d\lambda=n\lambda((0,1/n))=1 がすべての n について成り立つので,\liminf_{n\to\infty}\int_X f_n\,d\lambda=1 である. したがって逆向き \liminf_n\int_X f_n\,d\lambda\le\int_X\liminf_n f_n\,d\lambda1\le0 を主張することになり,成り立たない. これは,関数の質量が一点の近くへ集中して,点ごとの極限からは消えてしまう例である.