Lebesgue積分講義ノート

6.3. 外測度とCarathéodory可測性🔗

Definition6.3.1
uses 1
Used by 2
Reverse dependency previews
Preview
Definition 6.3.2
Loading preview
Reverse dependency preview content is loaded from the Blueprint HTML cache.
L∃∀N

外測度. 集合 X 上の写像 \mu^*:\calP(X)\to[0,\infty] が外測度であるとは, 次を満たすことをいう.

  • \mu^*(\emptyset)=0

  • A\subset B ならば \mu^*(A)\le\mu^*(B)

  • 任意の集合列 \{A_n\}_{n=1}^{\infty}\subset\calP(X) に対して \mu^*(\bigcup_{n=1}^{\infty}A_n)\le\sum_{n=1}^{\infty}\mu^*(A_n)

Lean code for Definition6.3.14 declarations
  • structure(4 fields)defined in Mathlib/MeasureTheory/OuterMeasure/Defs.lean
    complete
    structure MeasureTheory.OuterMeasure.{u_2} (α : Type u_2) : Type u_2
    structure MeasureTheory.OuterMeasure.{u_2}
      (α : Type u_2) : Type u_2
    An outer measure is a countably subadditive monotone function that sends `∅` to `0`. 
    measureOf : Set α  ENNReal
    Outer measure function. Use automatic coercion instead. 
    empty : self.measureOf  = 0
    mono :  {s₁ s₂ : Set α}, s₁  s₂  self.measureOf s₁  self.measureOf s₂
    iUnion_nat :  (s :   Set α), Pairwise (Function.onFun Disjoint s)  self.measureOf (⋃ i, s i)  ∑' (i : ), self.measureOf (s i)
  • theoremdefined in NoteKsk/«06caratheodory».lean
    complete
    theorem NoteKsk.Chapter06.outerMeasure_empty.{u_1} {α : Type u_1}
      (μ : MeasureTheory.OuterMeasure α) : μ  = 0
    theorem NoteKsk.Chapter06.outerMeasure_empty.{u_1}
      {α : Type u_1}
      (μ : MeasureTheory.OuterMeasure α) :
      μ  = 0
  • theoremdefined in NoteKsk/«06caratheodory».lean
    complete
    theorem NoteKsk.Chapter06.outerMeasure_mono.{u_1} {α : Type u_1}
      (μ : MeasureTheory.OuterMeasure α) {A B : Set α} (hAB : A  B) :
      μ A  μ B
    theorem NoteKsk.Chapter06.outerMeasure_mono.{u_1}
      {α : Type u_1}
      (μ : MeasureTheory.OuterMeasure α)
      {A B : Set α} (hAB : A  B) : μ A  μ B
  • theoremdefined in NoteKsk/«06caratheodory».lean
    complete
    theorem NoteKsk.Chapter06.outerMeasure_iUnion_le.{u_1} {α : Type u_1}
      (μ : MeasureTheory.OuterMeasure α) (A :   Set α) :
      μ (⋃ n, A n)  ∑' (n : ), μ (A n)
    theorem NoteKsk.Chapter06.outerMeasure_iUnion_le.{u_1}
      {α : Type u_1}
      (μ : MeasureTheory.OuterMeasure α)
      (A :   Set α) :
      μ (⋃ n, A n)  ∑' (n : ), μ (A n)
Definition6.3.2
uses 1
Used by 2
Reverse dependency previews
Preview
Theorem 6.3.3
Loading preview
Reverse dependency preview content is loaded from the Blueprint HTML cache.
L∃∀N

Carathéodory条件. 外測度 \mu^* に対し,集合 A\subset X がCarathéodory条件を満たすとは, 任意の E\subset X に対して

\mu^*(E)=\mu^*(E\cap A)+\mu^*(E\setminus A)

が成り立つことをいう. この条件を満たす集合を \mu^*-可測集合ともいう.

Lean code for Definition6.3.23 declarations
  • defdefined in NoteKsk/Defs.lean
    complete
    def NoteKsk.CaratheodoryMeasurableSet.{u_1} {α : Type u_1}
      (μ : MeasureTheory.OuterMeasure α) (A : Set α) : Prop
    def NoteKsk.CaratheodoryMeasurableSet.{u_1}
      {α : Type u_1}
      (μ : MeasureTheory.OuterMeasure α)
      (A : Set α) : Prop
    def CaratheodoryMeasurableSet {α : Type*} (μ : OuterMeasure α) (A : Set α) : Prop :=
      μ.IsCaratheodory A
    Carathéodory measurability for an outer measure. 
  • abbrevdefined in NoteKsk/Defs.lean
    complete
    abbrev NoteKsk.caratheodoryMeasurableSpace.{u_1} {α : Type u_1}
      (μ : MeasureTheory.OuterMeasure α) : MeasurableSpace α
    abbrev NoteKsk.caratheodoryMeasurableSpace.{u_1}
      {α : Type u_1}
      (μ : MeasureTheory.OuterMeasure α) :
      MeasurableSpace α
    abbrev caratheodoryMeasurableSpace {α : Type*} (μ : OuterMeasure α) : MeasurableSpace α :=
      μ.caratheodory
    The measurable structure consisting of the Carathéodory-measurable sets of an outer measure. 
  • theoremdefined in NoteKsk/«06caratheodory».lean
    complete
    theorem NoteKsk.Chapter06.caratheodoryMeasurable_iff.{u_1} {α : Type u_1}
      {μ : MeasureTheory.OuterMeasure α} {A : Set α} :
      NoteKsk.CaratheodoryMeasurableSet μ A 
         (E : Set α), μ E = μ (E  A) + μ (E \ A)
    theorem NoteKsk.Chapter06.caratheodoryMeasurable_iff.{u_1}
      {α : Type u_1}
      {μ : MeasureTheory.OuterMeasure α}
      {A : Set α} :
      NoteKsk.CaratheodoryMeasurableSet μ A 
         (E : Set α),
          μ E = μ (E  A) + μ (E \ A)
Theorem6.3.3
uses 1used by 1L∃∀N

Carathéodoryの定理. 外測度 \mu^* に関する \mu^*-可測集合全体を \calM_{\mu^*} と書く. このとき次が成り立つ.

  • \calM_{\mu^*}X 上の \sigma-加法族である.

  • \mu:=\mu^*|_{\calM_{\mu^*}}(X,\calM_{\mu^*}) 上の測度である.

  • \mu(N)=0 である可測集合 N の任意の部分集合も可測で,測度 0 をもつ.

Lean code for Theorem6.3.38 theorems
  • theoremdefined in NoteKsk/«06caratheodory».lean
    complete
    theorem NoteKsk.Chapter06.caratheodory_empty.{u_1} {α : Type u_1}
      (μ : MeasureTheory.OuterMeasure α) :
      NoteKsk.CaratheodoryMeasurableSet μ 
    theorem NoteKsk.Chapter06.caratheodory_empty.{u_1}
      {α : Type u_1}
      (μ : MeasureTheory.OuterMeasure α) :
      NoteKsk.CaratheodoryMeasurableSet μ 
  • theoremdefined in NoteKsk/«06caratheodory».lean
    complete
    theorem NoteKsk.Chapter06.caratheodory_univ.{u_1} {α : Type u_1}
      (μ : MeasureTheory.OuterMeasure α) :
      NoteKsk.CaratheodoryMeasurableSet μ Set.univ
    theorem NoteKsk.Chapter06.caratheodory_univ.{u_1}
      {α : Type u_1}
      (μ : MeasureTheory.OuterMeasure α) :
      NoteKsk.CaratheodoryMeasurableSet μ
        Set.univ
  • theoremdefined in NoteKsk/«06caratheodory».lean
    complete
    theorem NoteKsk.Chapter06.caratheodory_compl.{u_1} {α : Type u_1}
      {μ : MeasureTheory.OuterMeasure α} {A : Set α}
      (hA : NoteKsk.CaratheodoryMeasurableSet μ A) :
      NoteKsk.CaratheodoryMeasurableSet μ A
    theorem NoteKsk.Chapter06.caratheodory_compl.{u_1}
      {α : Type u_1}
      {μ : MeasureTheory.OuterMeasure α}
      {A : Set α}
      (hA :
        NoteKsk.CaratheodoryMeasurableSet μ
          A) :
      NoteKsk.CaratheodoryMeasurableSet μ A
  • theoremdefined in NoteKsk/«06caratheodory».lean
    complete
    theorem NoteKsk.Chapter06.caratheodory_union.{u_1} {α : Type u_1}
      {μ : MeasureTheory.OuterMeasure α} {A B : Set α}
      (hA : NoteKsk.CaratheodoryMeasurableSet μ A)
      (hB : NoteKsk.CaratheodoryMeasurableSet μ B) :
      NoteKsk.CaratheodoryMeasurableSet μ (A  B)
    theorem NoteKsk.Chapter06.caratheodory_union.{u_1}
      {α : Type u_1}
      {μ : MeasureTheory.OuterMeasure α}
      {A B : Set α}
      (hA :
        NoteKsk.CaratheodoryMeasurableSet μ A)
      (hB :
        NoteKsk.CaratheodoryMeasurableSet μ
          B) :
      NoteKsk.CaratheodoryMeasurableSet μ
        (A  B)
  • theoremdefined in NoteKsk/«06caratheodory».lean
    complete
    theorem NoteKsk.Chapter06.caratheodory_inter.{u_1} {α : Type u_1}
      {μ : MeasureTheory.OuterMeasure α} {A B : Set α}
      (hA : NoteKsk.CaratheodoryMeasurableSet μ A)
      (hB : NoteKsk.CaratheodoryMeasurableSet μ B) :
      NoteKsk.CaratheodoryMeasurableSet μ (A  B)
    theorem NoteKsk.Chapter06.caratheodory_inter.{u_1}
      {α : Type u_1}
      {μ : MeasureTheory.OuterMeasure α}
      {A B : Set α}
      (hA :
        NoteKsk.CaratheodoryMeasurableSet μ A)
      (hB :
        NoteKsk.CaratheodoryMeasurableSet μ
          B) :
      NoteKsk.CaratheodoryMeasurableSet μ
        (A  B)
  • theoremdefined in NoteKsk/«06caratheodory».lean
    complete
    theorem NoteKsk.Chapter06.caratheodory_iUnion.{u_1} {α : Type u_1}
      {μ : MeasureTheory.OuterMeasure α} (A :   Set α)
      (hA :  (n : ), NoteKsk.CaratheodoryMeasurableSet μ (A n)) :
      NoteKsk.CaratheodoryMeasurableSet μ (⋃ n, A n)
    theorem NoteKsk.Chapter06.caratheodory_iUnion.{u_1}
      {α : Type u_1}
      {μ : MeasureTheory.OuterMeasure α}
      (A :   Set α)
      (hA :
         (n : ),
          NoteKsk.CaratheodoryMeasurableSet μ
            (A n)) :
      NoteKsk.CaratheodoryMeasurableSet μ
        (⋃ n, A n)
  • theoremdefined in NoteKsk/«06caratheodory».lean
    complete
    theorem NoteKsk.Chapter06.caratheodoryMeasurableSpace_iff.{u_1} {α : Type u_1}
      {μ : MeasureTheory.OuterMeasure α} {A : Set α} :
      MeasurableSet A  NoteKsk.CaratheodoryMeasurableSet μ A
    theorem NoteKsk.Chapter06.caratheodoryMeasurableSpace_iff.{u_1}
      {α : Type u_1}
      {μ : MeasureTheory.OuterMeasure α}
      {A : Set α} :
      MeasurableSet A 
        NoteKsk.CaratheodoryMeasurableSet μ A
    The σ-algebra of Carathéodory-measurable sets. 
  • theoremdefined in NoteKsk/«06caratheodory».lean
    complete
    theorem NoteKsk.Chapter06.caratheodory_outerMeasure_iUnion_eq_tsum.{u_1}
      {α : Type u_1} {μ : MeasureTheory.OuterMeasure α} (A :   Set α)
      (hA :  (n : ), MeasurableSet (A n))
      (hdisj : Pairwise (Function.onFun Disjoint A)) :
      μ (⋃ n, A n) = ∑' (n : ), μ (A n)
    theorem NoteKsk.Chapter06.caratheodory_outerMeasure_iUnion_eq_tsum.{u_1}
      {α : Type u_1}
      {μ : MeasureTheory.OuterMeasure α}
      (A :   Set α)
      (hA :  (n : ), MeasurableSet (A n))
      (hdisj :
        Pairwise
          (Function.onFun Disjoint A)) :
      μ (⋃ n, A n) = ∑' (n : ), μ (A n)
Proof for Theorem 6.3.3
uses 0

外測度の劣加法性より,Carathéodory条件では \mu^*(E)\ge\mu^*(E\cap A)+\mu^*(E\setminus A) だけを示せばよい. \emptysetX が可測であること,および補集合で閉じていることは定義から直ちに従う.

まず有限和で閉じていることを示す. A,B を可測集合とし,任意の E\subset X を取る. A の可測性より

\mu^*(E) = \mu^*(E\cap A)+\mu^*(E\setminus A)

である. さらに B の可測性を E\setminus A に適用すると

\mu^*(E\setminus A) = \mu^*((E\setminus A)\cap B) + \mu^*((E\setminus A)\setminus B)

である. ここで (E\setminus A)\setminus B=E\setminus(A\cup B) だから

\mu^*(E) = \mu^*(E\cap A) + \mu^*((E\setminus A)\cap B) + \mu^*(E\setminus(A\cup B)).

一方,

E\cap(A\cup B) = (E\cap A)\cup((E\setminus A)\cap B)

なので,外測度の劣加法性より

\mu^*(E\cap(A\cup B)) \le \mu^*(E\cap A)+\mu^*((E\setminus A)\cap B)

である. したがって

\mu^*(E) \ge \mu^*(E\cap(A\cup B))+\mu^*(E\setminus(A\cup B)).

よって A\cup B は可測である. 帰納法により有限和で閉じており,補集合で閉じているので差集合でも閉じている.

次に可算和で閉じていることを示す. 可測集合列 \{A_n\}_{n=1}^{\infty} に対し,

B_1:=A_1,\qquad B_n:=A_n\setminus\bigcup_{k<n}A_k\quad(n\ge2)

とおく. 有限和と差集合で閉じていることから各 B_n は可測であり, B_n は互いに素で,

\bigcup_{n=1}^{\infty}A_n=\bigsqcup_{n=1}^{\infty}B_n

である. B:=\bigcup_{n=1}^{\infty}B_nC_N:=\bigcup_{n=1}^{N}B_n とおく. 有限和で閉じているので C_N は可測である. また,互いに素な可測集合で順に切ると,任意の E\subset X について

\mu^*(E) = \sum_{n=1}^{N}\mu^*(E\cap B_n) + \mu^*(E\setminus C_N)

が成り立つ. 実際,N=1 では B_1 の可測性そのものであり, N で成り立つときは B_{N+1} の可測性を E\setminus C_N に適用すればよい. E\setminus B\subset E\setminus C_N だから単調性より

\mu^*(E) \ge \sum_{n=1}^{N}\mu^*(E\cap B_n) + \mu^*(E\setminus B)

である. N\to\infty として

\mu^*(E) \ge \sum_{n=1}^{\infty}\mu^*(E\cap B_n) + \mu^*(E\setminus B)

を得る. さらに外測度の可算劣加法性より

\mu^*(E\cap B) = \mu^*\left(\bigcup_{n=1}^{\infty}(E\cap B_n)\right) \le \sum_{n=1}^{\infty}\mu^*(E\cap B_n)

であるから,

\mu^*(E) \ge \mu^*(E\cap B)+\mu^*(E\setminus B)

となる. よって B は可測であり,可測集合の可算和も可測である. よって \calM_{\mu^*}\sigma-加法族である.

互いに素な可測列 A_nA=\bigsqcup_n A_n に対し, 上の有限段階の分解式を E=AB_n=A_n に適用すると

\mu^*(A) = \sum_{n=1}^{N}\mu^*(A_n) + \mu^*\left(A\setminus\bigcup_{n=1}^{N}A_n\right) \ge \sum_{n=1}^{N}\mu^*(A_n)

がすべての N で成り立つ. よって \mu^*(A)\ge\sum_{n=1}^{\infty}\mu^*(A_n) である. 逆向きは外測度の可算劣加法性であるから, \mu(A)=\sum_n\mu(A_n) であり,\mu は測度である. 最後に N が可測で \mu(N)=0A\subset N とする. 任意の E\mu^*(E\cap A)=0 かつ \mu^*(E\setminus A)\le\mu^*(E) なので, A もCarathéodory条件を満たし,測度は 0 である.

Definition6.3.4
uses 1used by 1L∃∀N

完備測度と完備化.

  • 測度空間 (X,\calS,\mu) が完備であるとは, N\in\calS\mu(N)=0A\subset N ならば A\in\calS であることをいう.

  • 測度(空間)の完備化とは, 零集合の部分集合をすべて可測集合として加えた測度空間であり, たとえば \overline{\calS}:=\{A\triangle Z\mid A\in\calS,\ Z\subset N,\ N\in\calS,\ \mu(N)=0\} 上に \overline\mu(A\triangle Z):=\mu(A) と定めて得られる.

ここで A\triangle Z:=(A\setminus Z)\cup(Z\setminus A) は対称差を表す.

Lean code for Definition6.3.43 declarations
  • defdefined in NoteKsk/Defs.lean
    complete
    def NoteKsk.CompletedMeasurableSet.{u_1} {α : Type u_1} [MeasurableSpace α]
      (μ : MeasureTheory.Measure α) (A : Set α) : Prop
    def NoteKsk.CompletedMeasurableSet.{u_1}
      {α : Type u_1} [MeasurableSpace α]
      (μ : MeasureTheory.Measure α)
      (A : Set α) : Prop
    def CompletedMeasurableSet {α : Type*} [MeasurableSpace α]
        (μ : Measure α) (A : Set α) : Prop :=
      NullMeasurableSet A μ
    The measurable sets in the completion of a measure.  Mathlib calls these
    `NullMeasurableSet`s.
    
  • theoremdefined in NoteKsk/«06caratheodory».lean
    complete
    theorem NoteKsk.Chapter06.null_subset_completedMeasurableSet.{u_2}
      {α : Type u_2} [MeasurableSpace α] {μ : MeasureTheory.Measure α}
      {N A : Set α} (hN : μ N = 0) (hA : A  N) :
      NoteKsk.CompletedMeasurableSet μ A
    theorem NoteKsk.Chapter06.null_subset_completedMeasurableSet.{u_2}
      {α : Type u_2} [MeasurableSpace α]
      {μ : MeasureTheory.Measure α}
      {N A : Set α} (hN : μ N = 0)
      (hA : A  N) :
      NoteKsk.CompletedMeasurableSet μ A
    Null subsets are measurable in the completed measurable structure. 
  • theoremdefined in NoteKsk/«06caratheodory».lean
    complete
    theorem NoteKsk.Chapter06.measure_completion_isComplete.{u_2} {α : Type u_2}
      [MeasurableSpace α] (μ : MeasureTheory.Measure α) :
      μ.completion.IsComplete
    theorem NoteKsk.Chapter06.measure_completion_isComplete.{u_2}
      {α : Type u_2} [MeasurableSpace α]
      (μ : MeasureTheory.Measure α) :
      μ.completion.IsComplete